QORAQALPOG‘ISTON QADIMIY QAL’ALARINING ME’MORIY-KOMPOZITSION XUSUSIYATLARI VA NUKUS JAMOAT MAKONLARINI LOYIHALASHDAGI TALQINI
Keywords:
me’moriy meros, Qoraqalpog‘iston, Nukus, Tuproqqal’a, Ayozqal’a, Jonbosqal’a, tanqidiy regionalizm, jamoat makoni, kompozitsion talqin.Abstract
Maqolada Qoraqalpog‘istonning qadimiy qal’alariga xos makon tashkil etish tamoyillarini Nukus shahridagi zamonaviy jamoat makonlariga tatbiq etishning nazariy-uslubiy modeli ishlab chiqilgan. Tadqiqot tarixiy-kompozitsion tahlil, tipologik taqqoslash va loyihaviy talqin usullariga asoslanadi. Tuproqqal’a, Ayozqal’a va Jonbosqal’a misolida yo‘nalish, markaz, chegara, kirish hamda hajm va ochiq makon munosabatlari tahlil qilinadi. Natijada tarixiy belgini aniqlash, uning makoniy vazifasini ajratish va zamonaviy funksiyaga moslashtirishdan iborat uch bosqichli yondashuv taklif etiladi. Nukus uchun madaniy-ma’rifiy maydon modeli, tarixiy o‘zlikni baholash mezonlari hamda obodonlashtirishning bosqichma-bosqich tashkil etilishi asoslanadi. Me’moriy davomiylikning mazmuni tarixiy shaklni aynan takrorlashdan ko‘ra, uning kompozitsion mantiqini tushunarli yo‘nalish, inson miqyosidagi makon va iqlimga mos yechim orqali rivojlantirish bilan belgilanadi
References
1. National Commission of the Republic of Uzbekistan for UNESCO. Desert Castles of Ancient Khorezm. UNESCO World Heritage Centre, Tentative Lists, ref. 5311. 18 January 2008.
2. Lynch K. The Image of the City. Cambridge, Massachusetts: MIT Press, 1960.
3. Frampton K. Towards a Critical Regionalism: Six Points for an Architecture of Resistance // Foster H. (ed.). The Anti-Aesthetic: Essays on Postmodern Culture. Port Townsend: Bay Press, 1983. P. 16–30.
4. Carlos G., Ribeiro T., Achenza M., Oliveira C. C. F., Varum H. Literature review on earthen vernacular heritage: contributions to a referential framework // Built Heritage. 2022. Vol. 6. Article 15. DOI: 10.1186/s43238-022-00061-1.
5. Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) GmbH. Building a Sustainable Future for Karakalpakstan. Tashkent, 2024.
6. International Institute for Central Asian Studies. Mizdakhan. 15 June 2021.
7. UNESCO. Recommendation on the Historic Urban Landscape. Paris, 10 November 2011.
