SUN’IY INTELLEKT YORDAMIDA SUV SARFINI OPTIMALLASHTIRISH VA TOMCHILAB SUG‘ORISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH
Keywords:
avtomatik boshqaruv, prognozlash, suv tejamkorligi, sensor, evapotranspiratsiya, tuproq namligi, IoT, mashinali o‘qitish, suv sarfi, aqlli sug‘orish, tomchilab sug‘, sun’iy intellektAbstract
Maqolada sun’iy intellekt, Internet of Things texnologiyalari va sensorli monitoring asosida tomchilab sug‘orish jarayonida suv sarfini optimallashtirishning ilmiy-texnologik asoslari yoritilgan. An’anaviy vaqt bo‘yicha boshqariladigan sug‘orish tizimlaridan tuproq namligi, havo harorati, nisbiy namlik, yog‘ingarchilik prognozi, evapotranspiratsiya, ekinning rivojlanish bosqichi hamda suv sarfi haqidagi real vaqt ma’lumotlariga asoslangan adaptiv boshqaruvga o‘tish zarurati asoslangan. Sun’iy intellektli tomchilab sug‘orish tizimining “monitoring – ma’lumotlarni qayta ishlash – prognozlash – optimal sug‘orish qarori – avtomatik boshqaruv – qayta aloqa” mexanizmi taklif etilgan. Tizimning sensorli, axborot-kommunikatsion, intellektual-tahliliy, boshqaruv va monitoring bloklari tavsiflangan. Sug‘orish samaradorligini suv tejalishi, suvdan foydalanish samaradorligi, tuproq namligining barqarorligi, prognoz aniqligi va hosildorlik ko‘rsatkichlari asosida baholash mezonlari ishlab chiqilgan. Sun’iy intellekt va IoT texnologiyalarini tomchilab sug‘orishga integratsiyalash suvni ekinning real fiziologik ehtiyojiga mos ravishda differensial yetkazib berish, ortiqcha sug‘orishni kamaytirish va suv resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish imkonini berishi asoslangan
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 5-fevraldagi PQ-47-son “Suv resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi PQ-358-son “Sun’iy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori.
3. Roxmonov D., Sulaymonov J. Development of a control algorithm for a smart irrigation system based on soil moisture and meteorological data // Namangan muhandislik-texnologiya instituti ilmiy-texnika jurnali. - 2025. - J. 10, № 4. - B. 224-226. DOI: 10.61151/stjniet.v10i4.938.
4. Yangiboyeva R. Optimizing irrigation and soil moisture management in Uzbekistan’s agricultural sector through modern technologies // American Journal of Applied Science and Technology. - 2024. - Vol. 4, No. 10. - P. 26-28. DOI: 10.37547/ajast/Volume04Issue10-04.
5. Chuliev M., Yuldosheva Sh. Smart irrigation systems in data-scarce arid regions: A systematic review of hardware topologies, algorithmic taxonomies, and decentralized blueprints for Uzbekistan // Eureka Journal of Agricultural Science & Bio-Innovation. - 2026. - Vol. 2, No. 8. - P. 45-56.
6. Ismailov S.Y., Mirzabekova Sh.B. IoT texnologiyalari asosida pomidor ekinlarini sug‘orishda suv resurslarini tejash samaradorligi // O‘zbekiston agrar fani xabarnomasi. - 2026. - № 2 (26). - B. 234-238.
7. Wei H., Xu W., Kang B., Eisner R., Muleke A., Rodriguez D. et al. Irrigation with Artificial Intelligence: Problems, Premises, Promises // Human-Centric Intelligent Systems. - 2024. - Vol. 4. - P. 187-205. DOI: 10.1007/s44230-024-00072-4.
8. Younes A., Elamrani Abou Elassad Z., El Meslouhi O., Elamrani Abou Elassad D., Abdel Majid E. The application of machine learning techniques for smart irrigation systems: A systematic literature review // Smart Agricultural Technology. - 2024. - Vol. 7. - Article 100425. DOI: 10.1016/j.atech.2024.100425.
9. Nsoh B., Katimbo A., Guo H., Heeren D.M., Nakabuye H.N., Qiao X. et al. Internet of Things-Based Automated