TOPINAMBUR ILDIZINI EKSTRAKSIYA QILISH JARAYONIDA OPTIMAL HARORAT REJIMINI ANIQLASH VA AVTOMATIK ROSTLASH ALGORITMINI TAKOMILLASHTIRISH
Keywords:
topinambur, inulin, suvli ekstraksiya, optimal harorat, PI rostlagich, anti-windup, matematik model, javob yuzasi, PLC, energetik samaradorlikAbstract
Ushbu maqolada topinambur (Helianthus tuberosus L.) tuganaklaridan suvli usulda inulin ajratib olishda optimal harorat rejimini aniqlash va uni avtomatik rostlash algoritmini takomillashtirish masalasi ko‘rib chiqiladi. adqiqotlardan olingan harorat, davomiylik va erituvchi–xomashyo nisbati bo‘yicha natijalar solishtirilib, yagona universal harorat qiymatini qabul qilishning metodologik cheklovlari asoslanadi. Haroratni tanlashda ekstraksiya unumi, inulinning strukturaviy barqarorligi va energiya sarfini birgalikda baholovchi ko‘p mezonli yondashuv taklif etiladi. Ekstraktorning birinchi tartibli issiqlik modeli, maqsad haroratni cheklangan tezlikda o‘zgartirish, PI rostlagichga anti-windup himoyasi va bosqichli texnologik boshqaruvni birlashtirgan arxitektura ishlab chiqiladi. Box–Behnken tajriba rejasi va nazariy modellashtirish asosida keyingi eksperimental tekshirish metodikasi bayon etiladi. Real ekstraktor tajribalari taqdim etilmaganligi sababli modellashtirish natijalari faqat algoritmni tushuntiruvchi hisoblash misoli sifatida talqin qilinadi
References
1. Wei L., Wang J., Zheng X., Teng D., Yang Y., Cai C., Feng T., Zhang F. Studies on the extracting technical conditions of inulin from Jerusalem artichoke tubers. Journal of Food Engineering. 2007. Vol. 79(3). P. 1087–1093. DOI: 10.1016/j.jfoodeng.2006.03.028.
2. Rubel I.A., Iraporda C., Novosad R., Cabrera F.A., Genovese D.B., Manrique G.D. Inulin rich carbohydrates extraction from Jerusalem artichoke (Helianthus tuberosus L.) tubers and application of different drying methods. Food Research International. 2018. Vol. 103. P. 226–233. DOI: 10.1016/j.foodres.2017.10.041.
3. Zhang X., Zhu X., Shi X., Hou Y., Yi Y. Extraction and Purification of Inulin from Jerusalem Artichoke with Response Surface Method and Ion Exchange Resins. ACS Omega. 2022. Vol. 7(14). P. 12048–12055. DOI: 10.1021/acsomega.2c00302.
4. Junyusen P., Taengsopha P., Labut K., Chatchavanthatri N., Junyusen T. Process development for producing high-purity inulin powder from Jerusalem artichokes through hot water extraction, purification, and drying. LWT. 2026. Vol. 245. Article 119267. DOI: 10.1016/j.lwt.2026.119267.
5. Redondo-Cuenca A., Herrera-Vázquez S.E., Condezo-Hoyos L., Gómez-Ordóñez E., Rupérez P. Inulin extraction from common inulin-containing plant sources. Industrial Crops and Products. 2021. Vol. 170. Article 113726. DOI: 10.1016/j.indcrop.2021.113726.
6. Åström K.J., Hägglund T. Advanced PID Control. ISA – The Instrumentation, Systems and Automation Society, 2006. ISBN: 978-1-55617-942-6.
7. International Electrotechnical Commission. IEC 61131-3:2025. Programmable controllers – Part 3: Programming languages. 4th edition. 2025. https://webstore.iec.ch/en/publication/68533.