TOPINAMBUR ILDIZINI EKSTRAKSIYA QILISH JARAYONINING TEXNOLOGIK PARAMETRLARINI AVTOMATIK NAZORAT QILISH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH

Authors

  • Ismoilov Ro‘zibek Rajabovich Buxoro davlat texnika universiteti Author

Keywords:

topinambur, inulin, ekstraksiya, avtomatik nazorat, PLC, SCADA, kaskadli boshqaruv, PI/PID, texnologik parametrlar, matematik model

Abstract

Maqolada topinambur (Helianthus tuberosus L.) tuganaklaridan suvli ekstraksiya usulida inulin ajratib olish jarayonining texnologik parametrlarini avtomatik nazorat qilish va boshqarish tizimini takomillashtirish yondashuvi ishlab chiqiladi. Adabiyotlar tahlili asosida ekstraksiya harorati, davomiyligi, erituvchi–xomashyo nisbati, pH hamda aralashtirish rejimining ahamiyati asoslanadi. Partiyali ekstraktor uchun sensorlar, dasturlanuvchi mantiqiy kontroller (PLC), ijro mexanizmlari va SCADA muhitini birlashtiruvchi ikki darajali arxitektura taklif etiladi. Quyi darajada haroratni kaskadli PI/PID rostlash, yuqori darajada esa retsept va texnologik cheklovlar asosida rejimni muvofiqlashtirish nazarda tutiladi. Jarayonning soddalashtirilgan issiqlik va ekstraksiya kinetikasi modellari hamda samaradorlikni baholash mezonlari keltiriladi. Ish loyiha-metodik xarakterga ega: boshqaruv tizimi uchun eksperimental tasdiqlangan iqtisodiy yoki texnologik ustunlik da’vo qilinmaydi.

References

[1] Wei L., Wang J., Zheng X., Teng D., Yang Y., Cai C., Feng T., Zhang F. Studies on the extracting technical conditions of inulin from Jerusalem artichoke tubers. Journal of Food Engineering. 2007;79(3):1087–1093. DOI: 10.1016/j.jfoodeng.2006.03.028.

[2] Zhang X., Zhu X., Shi X., Hou Y., Yi Y. Extraction and Purification of Inulin from Jerusalem Artichoke with Response Surface Method and Ion Exchange Resins. ACS Omega. 2022;7(14):12048–12055. DOI: 10.1021/acsomega.2c00302.

[3] Rubel I. A., Iraporda C., Novosad R., Cabrera F. A., Genovese D. B., Manrique G. D. Inulin rich carbohydrates extraction from Jerusalem artichoke (Helianthus tuberosus L.) tubers and application of different drying methods. Food Research International. 2018;103:226–233. DOI: 10.1016/j.foodres.2017.10.041.

[4] Junyusen P., Taengsopha P., Labut K., Chatchavanthatri N., Junyusen T. Process development for producing high-purity inulin powder from Jerusalem artichokes through hot water extraction, purification, and drying. LWT. 2026;245:119267. DOI: 10.1016/j.lwt.2026.119267.

[5] Jackson P. P. J., Wijeyesekera A., Rastall R. A. Inulin-type fructans and short-chain fructooligosaccharides—their role within the food industry as fat and sugar replacers and texture modifiers—what needs to be considered! Food Science & Nutrition. 2023. DOI: 10.1002/fsn3.3040.

[6] International Society of Automation. ISA-88 Series of Standards: Batch Process Control. Rasmiy tavsif: https://www.isa.org/standards-and-publications/isa-standards/isa-88-standards (murojaat: 09.10.2026).

[7] International Electrotechnical Commission. IEC 61131-3:2025. Programmable controllers — Part 3: Programming languages. 4-nashr, 2025. https://webstore.iec.ch/en/publication/68533.

[8] Hoebregs H. Fructans in Foods and Food Products, Ion-Exchange Chromatographic Method: Collaborative Study. Journal of AOAC INTERNATIONAL. 1997;80(5):1029–1039. DOI: 10.1093/jaoac/80.5.1029.

[9] Redondo-Cuenca A., Herrera-Vázquez S. E., Condezo-Hoyos L., Gómez-Ordóñez E., Rupérez P. Inulin extraction from common inulin-containing plant sources. Industrial Crops and Products. 2021;170:113726. DOI: 10.1016/j.indcrop.2021.113726.

[10] Singh M., Rani H., Chopra H. Greener extraction of inulin from Jerusalem artichoke (Helianthus tuberosus L.) tubers: Optimization, purification and biological activity. Carbohydrate Research. 2026. DOI: 10.1016/j.carres.2026.109945.

Downloads

Published

12.10.2026

How to Cite

TOPINAMBUR ILDIZINI EKSTRAKSIYA QILISH JARAYONINING TEXNOLOGIK PARAMETRLARINI AVTOMATIK NAZORAT QILISH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH. (2026). ZAMONAVIY TA’LIMDA ISLOHOTLAR VA TEXNIK TAFAKKUR, 1(2), 656-666. https://texniktafakkur.com/ttp/article/view/127

Similar Articles

1-10 of 66

You may also start an advanced similarity search for this article.