INGLIZ TILIDAGI KO'P MA'NOLI FRAZALI FE'LLARNING O'ZBEK TILIGA TARJIMASIDA KONTEKSTUAL MA'NO MUVOFIQLIGINING CHOG'ISHTIRMA-SEMANTIK TADQIQI
Ключевые слова:
frazali fe'llar, ko'p ma'nolilik, kontekstual ma'no, tarjima ekvivalentligi, chog'ishtirma-semantik tahlil, ingliz tili, o'zbek tiliАннотация
Maqolada ingliz tilidagi ko'p ma'noli frazali fe'llarning (phrasal verbs) o'zbek tiliga tarjimasida kontekstual ma'no muvofiqligi chog'ishtirma-semantik jihatdan tahlil qilinadi. Gardner va Davies (2007) korpus tadqiqotiga ko'ra, eng ko'p qo'llanadigan 100 ta frazali fe'l Britaniya milliy korpusidagi barcha frazali fe'l qo'llanilishining 51,4% ini qamrab oladi va ulardan har biri o'rtacha 5,6 ta ma'noga ega. Tarjima nazariyasidagi ekvivalentlik tushunchalari (Nida, Newmark, Baker) hamda ingliz va o'zbek tillari tuzilmasidagi farqlar ko'rib chiqilib, 6 ta frazali fe'lning 23 ta kontekstdagi o'zbekcha muqobillari tahlil qilindi. Natijada har bir kontekst uchun alohida muqobil talab etilishi aniqlandi: muqobillarning 30,4 foizi bir so'zli fe'l, 30,4 foizi ravishdosh va ko'makchi fe'ldan tuzilgan analitik shakl, 39,1 foizi qo'shma fe'l yoki frazeologik birikma bo'ldi. Ma'noning tanlanishida subyekt va ob'ektning semantik doirasi hal qiluvchi ekani ko'rsatildi.
Библиографические ссылки
1. Gardner D., Davies M. Pointing out frequent phrasal verbs: a corpus-based analysis // TESOL Quarterly. – 2007. – Vol. 41, No. 2. – P. 339–359.
2. Liu D. The most frequently used English phrasal verbs in American and British English: a multicorpus examination // TESOL Quarterly. – 2011. – Vol. 45, No. 4. – P. 661–688.
3. Garnier M., Schmitt N. The PHaVE List: a pedagogical list of phrasal verbs and their most frequent meaning senses // Language Teaching Research. – 2015. – Vol. 19, No. 6. – P. 645–666. – DOI: 10.1177/1362168814559798.
4. Bobonazarova M.Y. Ingliz va o'zbek tillarida frazeologizmlarning nazariy tavsifi // Инновационные исследования в современном мире: теория и практика. – 2025. – Vol. 4, No. 4. – P. 36–39.
5. Wiktionary: the free dictionary [Elektron resurs]. – URL: https://en.wiktionary.org (maqolalar: take off, break down, give up, pick up, turn out, put off). – Murojaat sanasi: 11.10.2026.
6. Nida E.A., Taber C.R. The Theory and Practice of Translation. – Leiden: E.J. Brill, 1982.
7. Newmark P. A Textbook of Translation. – New York: Prentice Hall, 1988. – 292 p.
8. Baker M. In Other Words: A Coursebook on Translation. – 3rd ed. – Abingdon: Routledge, 2018. – 369 p.
9. Salomov G'. Tarjima nazariyasiga kirish. – Toshkent: TDShI, 2016. – 192 b.
10. Ismonaliyev J.Q. Zamonaviy o'zbek tilshunosligida fe'l va zamonlarning o'rganilishi // FarDU Ilmiy xabarlar. – 2024. – Vol. 30, No. 3. – P. 609–611. – DOI: 10.56292/SJFSU/vol30_iss3/a123.
11. Hulstijn J.H., Marchena E. Avoidance: grammatical or semantic causes? // Studies in Second Language Acquisition. – 1989. – Vol. 11, No. 3. – P. 241–255. – DOI: 10.1017/S0272263100008123.
12. Laufer B., Eliasson S. What causes avoidance in L2 learning: L1–L2 difference, L1–L2 similarity, or L2 complexity? // Studies in Second Language Acquisition. – 1993. – Vol. 15, No. 1. – P. 35–48. – DOI: 10.1017/S0272263100011657.