AROMATIK KARBON KISLOTALARNING SIRT FAOL HOSILALARINI SINTEZ QILISH, STRUKTURA-SPEKTRAL TAVSIFI VA KOLLOID-KIMYOVIY XOSSALARINI O‘RGANISH
Keywords:
termodinamik tahlil, Gibbs adsorbsiyasi, mitsella hosil qilish kritik konsentratsiyasi, YMR spektroskopiya, ester va amid hosilalari, sirt faol moddalar, Aromatik karbon kislotalarAbstract
Mazkur ishda aromatik karbon kislotalar asosida yangi sirt faol ester va amid hosilalari "yashil kimyo" prinsiplariga mos holda sintez qilindi. Sintez qilingan birikmalarning kimyoviy tuzilishi, funksional guruhlari va tozalik darajasi IQ-spektroskopiya, 1 H-YMR hamda 13 C-YMR usullari yordamida tasdiqlandi. Amfifil molekulalarning suvli eritmalaridagi sirt va fazalararo xossalari T=298 K haroratda sirt tarangligini o‘lchash (du Noüy uzilish halqasi) usuli orqali tadqiq qilindi. Tajriba natijalari asosida mitsella hosil qilish kritik konsentratsiyasi (KMK), maksimal sirt bosimi (π CMC ), Gibbs adsorbsiyasi (Γ max ) va molekula egallagan minimal sirt maydoni (A min ) hisoblandi. Aromatik yadro va π−π ta’sirlashuvi hisobiga sintez qilingan birikmalarda KMK qiymati (0.09–0.45 mmol/l) mos alifatik analoglarga nisbatan sezilarli darajada past ekanligi aniqlandi. Mitsella hosil qilish va adsorbsiyaning termodinamik ko‘rsatkichlari (ΔG mic ∘ <0, ΔG ads ∘ <0) jarayonlarning spontan kechishini hamda molekulalarning sirtda adsorbsiyalanishi hajmiy mitsella hosil qilishga nisbatan energetik afzalroq ekanligini tasdiqladi. Olingan natijalar ushbu SFMlarni samarali emulgator va korroziya ingibitori sifatida qo‘llash imkonini beradi.
References
1. Rosen, M. J., & Kunjappu, J. T. (2012). Surfactants and Interfacial Phenomena. John Wiley & Sons.
2. Holmberg, K., Jönsson, B., Kronberg, B., & Lindman, B. (2002). Surfactants and Polymers in Aqueous Solution. John Wiley & Sons.
3. Zhang, Y., et al. (2021). Synthesis and aggregation behavior of novel aromatic ester-based cleavable surfactants. Journal of Colloid and Interface Science, 584, 320–329.
4. Liu, X., & Wang, Z. (2023). Thermodynamics of micellization and surface properties of aromatic amide amphiphiles. Langmuir, 39(12), 4310–4320.
5. Smith, R. A., et al. (2024). Eco-friendly ester-quat surfactants derived from aromatic dicarboxylic acids: Synthesis and interfacial behavior. Colloids and Surfaces A: Physicochemical and Engineering Aspects, 680, 132510.
6. Silverstein, R. M., Webster, F. X., & Kiemle, D. J. (2005). Spectrometric Identification of Organic Compounds. John Wiley & Sons.